Tohi māhina faka-Hepelū
Ko e tohi māhina faka-Hepelū ko e founga tuku fakaʻahó ʻoku ngāueʻaki ʻe he kakai Hepelū mo e kau Siú. ʻOku makatuʻunga ia ʻi he māhina mo e taʻu ʻo e laʻā. ʻOku kamata ʻa e māhina foʻou ʻi he hā mai ʻa e māhina foʻou, pea ʻoku ngāueʻaki ia ke fokotuʻutuʻu ʻa e ngaahi ʻaho māʻoniʻoni mo e ngaahi katoanga faka-Siú. ʻI he fonua ko ʻIsileli, ko e tohi māhina faka-Hepelū ko ha founga fakaʻofisiale ia fakataha mo e tohi māhina faka-Kelekōlió.
ʻOku ʻi ai ʻa e māhina ʻe 12 ʻi he taʻu angamaheni, ʻa ia ko Tisili, Sesivani, Sisilēvi, Tēpēti, Sēpati, ʻAtā, Nisāni, ʻĪāli, Sivāni, Tamusi, ʻĀpi mo ʻEluli.[1] Ka ʻi he ngaahi taʻu pau, ʻoku tanaki atu ha māhina makehe ʻe taha, ʻa ia ko e ʻAtā I, ke fakataau ʻa e tohi māhina mo e taʻu ʻo e laʻā. ʻI he ngaahi taʻu peheé, ʻoku hoko ʻa ʻAtā angamaheni ko e ʻAtā II, pea ʻoku hoko mai ia hili ʻa ʻAtā I.[2]
ʻOku kamata ʻa e ʻaho ʻi he tohi māhina faka-Hepelū ʻi he tō ʻa e laʻā (kamataʻanga ʻo e pō) ʻo aʻu ki he tō ʻa e laʻā hono hoko.[3]
Ko e taʻu lolotonga ʻo e tohi māhina faka-Hepelū ko e 5786. Naʻe kamata ʻa e taʻu ko ʻení ʻi he tō ʻa e laʻā ʻi he ʻaho 22 Sēpitema 2025, pea ʻe ʻosi ʻi he tō ʻa e laʻā ʻi he ʻaho 11 Sēpitema 2026.[4][5]
Ngaahi Taʻu
[fatuʻi vahe | edit source]Fakakalasi ʻo e Ngaahi Taʻu ʻo fakatatau ki he Tokolahi ʻo e Ngaahi ʻAho
[fatuʻi vahe | edit source]ʻOku lava ke ʻi ai ʻa e taʻu taki taha ʻi he ʻaho ʻe 353, 354, 355, 383, 384 pe 385.
- Nounou: ʻaho ʻe 353 (taʻu angamaheni) mo e ʻaho ʻe 383 (taʻu mo e māhina tanaki)
- Angamaheni: ʻaho ʻe 354 (taʻu angamaheni) mo e ʻaho ʻe 384 (taʻu mo e māhina tanaki)
- Kakato: ʻaho ʻe 355 (taʻu angamaheni) mo e ʻaho ʻe 385 (taʻu mo e māhina tanaki)
Ngaahi Taʻu Angamaheni
[fatuʻi vahe | edit source]Ko e ngaahi taʻu angamaheni, koeʻuhi ko e liliu ʻi he lōloa ʻo e ngaahi māhina ko Sesivani mo Sisilēvi, ʻa ia ʻoku lava ke nau maʻu ʻaho ʻe 29 pe 30, ʻoku lava ke nau maʻu ʻaho ʻe 353, 354 pe 355.
- ʻaho ʻe 353: Sesivani (ʻaho ʻe 29), Sisilēvi (ʻaho ʻe 29) mo ʻAtā (ʻaho ʻe 29)
- ʻaho ʻe 354: Sesivani (ʻaho ʻe 29), Sisilēvi (ʻaho ʻe 30) mo ʻAtā (ʻaho ʻe 29)
- ʻaho ʻe 355: Sesivani (ʻaho ʻe 30), Sisilēvi (ʻaho ʻe 30) mo ʻAtā (ʻaho ʻe 29)
Ngaahi Taʻu mo e Māhina Tanaki
[fatuʻi vahe | edit source]ʻOku hoko ʻa e ngaahi taʻu ko ʻeni tuʻo 7 ʻi loto ʻi ha takai taʻu ʻe 19, pea ʻoku kau ai ha māhina tanaki ʻe taha ʻoku ʻaho ʻe 30. ʻI hono fakakaukauʻi ʻa e liliu ʻi he lōloa ʻo Sesivani mo Sisilēvi, fakataha mo e ʻaho ʻe 30 ʻo Atā I, ʻoku lava ke maʻu ʻe he ngaahi taʻu ko ʻeni ʻa e ʻaho ʻe 383, 384 pe 385.
- ʻaho ʻe 383: Sesivani (ʻaho ʻe 29), Sisilēvi (ʻaho ʻe 29), ʻAtā I (ʻaho ʻe 30) mo ʻAtā II (ʻaho ʻe 29)
- ʻaho ʻe 384: Sesivani (ʻaho ʻe 29), Sisilēvi (ʻaho ʻe 30), ʻAtā I (ʻaho ʻe 30) mo ʻAtā II (ʻaho ʻe 29)
- ʻaho ʻe 385: Sesivani (ʻaho ʻe 30), Sisilēvi (ʻaho ʻe 30), ʻAtā I (ʻaho ʻe 30) mo ʻAtā II (ʻaho ʻe 29)
Ko e Takai ʻo e Ngaahi Māhina
[fatuʻi vahe | edit source]ʻOku lava ke kehekehe ʻa e lōloa ʻo e ngaahi māhina ke fakaleleiʻi ʻa e kehekehe mei he lōloa moʻoni ʻo e takai māhina. Ko ia ai, ʻoku ʻi ai ʻa e ngaahi māhina kakato (ʻaho ʻe 30) mo e ngaahi māhina nounou (ʻaho ʻe 29). ʻI he tokolahi ʻo e taimi, ʻoku fetongi maʻu pē kinautolu, ka ʻoku ʻi ai ha ngaahi meʻa makehe ʻi he ngaahi māhina ko Sesivani, Sisilēvi mo ʻAtā.
Ko e Ngaahi Māhina ʻo Sesivani mo Sisilēvi
[fatuʻi vahe | edit source]ʻI he tohi māhina faka-Hepelū ʻo e taimi ní, ʻoku fokotuʻu ʻa e ngaahi māhina ʻo fakafou ʻi ha founga fika faingataʻa ʻoku ne vakai ki ha ngaahi meʻa lahi. ʻOku kau heni ʻa e tuʻutuʻuni faka-Talamuti ʻoku pehē ʻe ʻikai tō ʻa e ʻuluaki ʻaho ʻo e taʻu fakasivile ʻi he Sāpate, Pulelulu pe Falaite, pea mo ha ngaahi tuʻutuʻuni kehe ʻoku fekauʻaki mo e taimi totonu ʻo e māhina foʻou. Ke toe lahi ange ʻa e feʻunga ʻa e tohi māhina, naʻe fili ai ke lava ʻa Sesivani mo Sisilēvi ʻo maʻu pe ʻaho ʻe 29 pe 30, ʻo fakatatau ki he fiemaʻu ki he kamataʻanga ʻo e taʻu hoko.
- Sesivani (ʻaho ʻe 29) mo Sisilēvi (ʻaho ʻe 29): māhina nounou
- Sesivani (ʻaho ʻe 29) mo Sisilēvi (ʻaho ʻe 30): māhina angamaheni
- Sesivani (ʻaho ʻe 30) mo Sisilēvi (ʻaho ʻe 30): māhina kakato
Ko e Māhina ʻo ʻAtā
[fatuʻi vahe | edit source]ʻOku fiemaʻu ke toe fakataau ʻa e taʻu faka-Hepelū ki he takai ʻo e laʻā ʻi ha ngaahi vahaʻa taimi pau, koeʻuhi ko e tuʻutuʻuni ʻa e Tōlahi ke hoko maʻu pē ʻa e māhina ko Nisāni ʻi he faʻahitaʻu failau ʻo ʻIsileli. Ko e takai ʻo e ngaahi fakataau ko ʻeni ʻoku taʻu ʻe 19. Ke fakahoko ʻa e fakataau ko ʻení, ʻoku fiemaʻu ke fikaʻi ʻa e kehekehe ʻi he vahaʻa ʻo ha taʻu ʻo e laʻā (meimei ʻaho ʻe 365 mo e houa ʻe 6) mo e vahaʻa ʻo e māhina ʻe 12 (meimei ʻaho ʻe 354 mo e houa ʻe 9). Ko e kehekehe ko ʻeni ʻoku ofi ki he ʻaho ʻe 10 mo e houa ʻe 21.
Ko ia ai, ʻi he taʻu ʻe 2 pe 3 kotoa pē, ʻoku fiemaʻu ke tanaki atu ha māhina ʻe 30 hili ʻa Sēpati: ko ʻAtā I.
ʻOku tokolahi ʻa e kakai ʻoku nau fakakaukau hala ko ʻAtā II ʻa e māhina tanaki, ka ʻi he moʻoni ko ʻAtā I ia.[6]
Ko e Vahaʻa ʻo e Ngaahi Māhina
[fatuʻi vahe | edit source]ʻI he lolotonga ʻo e ngaahi taʻu 5761–5860 ʻo e tohi māhina faka-Hepelū, ʻoku hoko ʻa e ngaahi māhina faka-Hepelū ʻi he vahaʻa taimi ko ʻeni ʻo e tohi māhina faka-Kelekōlió (ʻi he vahaʻa ʻo e toli ʻa e laʻā)[7]:
| Māhina | Lōloa ʻo e taimi | Kamataʻanga ʻo e māhina faka-Hepelū (ngaahi taʻu angamaheni) | ʻOsiʻanga ʻo e māhina faka-Hepelū (ngaahi taʻu angamaheni) | Kamataʻanga ʻo e māhina faka-Hepelū (ngaahi taʻu mo e māhina tanaki) | ʻOsiʻanga ʻo e māhina faka-Hepelū (ngaahi taʻu mo e māhina tanaki) |
|---|---|---|---|---|---|
| Tisili | ʻaho ʻe 30 | 15 Sēpitema–4 ʻOkatopa | 15 ʻOkatopa–3 Nōvema | 4 Sēpitema–15 Sēpitema | 4 ʻOkatopa–15 ʻOkatopa |
| Sesivani | ʻaho ʻe 29 pe 30 | 15 ʻOkatopa–3 Nōvema | 13 Nōvema–2 Tīsema | 4 ʻOkatopa–15 ʻOkatopa | 3 Nōvema–13 Nōvema |
| Sisilēvi | ʻaho ʻe 30 pe 29 | 13 Nōvema–2 Tīsema | 13 Tīsema–1 Sānuali | 3 Nōvema–14 Nōvema | 2 Tīsema–13 Tīsema |
| Tēpēti | ʻaho ʻe 29 | 13 Tīsema–1 Sānuali | 11 Sānuali–30 Sānuali | 2 Tīsema–13 Tīsema | 31 Tīsema–11 Sānuali |
| Sēpati | ʻaho ʻe 30 | 11 Sānuali–31 Sānuali | 10 Fēpueli–1 Maʻasi | 31 Tīsema–11 Sānuali | 30 Sānuali–10 Fēpueli |
| ʻAtā | ʻaho ʻe 29 | 10 Fēpueli–1 Maʻasi | 11 Maʻasi–30 Maʻasi | - | - |
| ʻAtā I | ʻaho ʻe 30 | - | - | 30 Sānuali–10 Fēpueli | 1 Maʻasi–12 Maʻasi |
| ʻAtā II | ʻaho ʻe 29 | - | - | 1 Maʻasi–12 Maʻasi | 30 Maʻasi–10 ʻEpeleli |
| Nisāni | ʻaho ʻe 30 | 11 Maʻasi–30 Maʻasi | 10 ʻEpeleli–29 ʻEpeleli | 30 Maʻasi–10 ʻEpeleli | 29 ʻEpeleli–10 Mē |
| ʻĪāli | ʻaho ʻe 29 | 10 ʻEpeleli–29 ʻEpeleli | 9 Mē–28 Mē | 29 ʻEpeleli–10 Mē | 28 Mē–8 Sune |
| Sivāni | ʻaho ʻe 30 | 9 Mē–28 Mē | 8 Sune–27 Sune | 28 Mē–8 Sune | 27 Sune–8 Siulai |
| Tamusi | ʻaho ʻe 29 | 8 Sune–27 Sune | 7 Siulai–26 Siulai | 27 Sune–8 Siulai | 26 Siulai–6 ʻAokosi |
| ʻĀpi | ʻaho ʻe 30 | 7 Siulai–26 Siulai | 6 ʻAokosi–25 ʻAokosi | 26 Siulai–6 ʻAokosi | 25 ʻAokosi–5 Sēpitema |
| ʻEluli | ʻaho ʻe 29 | 6 ʻAokosi–25 ʻAokosi | 4 Sēpitema–23 Sēpitema | 25 ʻAokosi–5 Sēpitema | 23 Sēpitema–4 ʻOkatopa |
Ngaahi Fakamatala
[fatuʻi vahe | edit source]- ↑ Names of Months and Days in Tonga (Tonga Islands)
- ↑ Hebrew Months: The Months of the Jewish Calendar
- ↑ The Jewish Day
- ↑ Jewish Calendar: September, 2025 Elul, 5785 - Tishrei, 5786
- ↑ Jewish Calendar: September, 2026 Elul, 5786 - Tishrei, 5787
- ↑ The Hebrew Month of Adar I
- ↑ Answering "When did?" Calendar Questions in One Step