Alps
| Part of | Alpide belt  |
|---|---|
| Continent | Europe |
| Located in time zone | UTC+01:00 |
| Coordinate location | 46°34′41″N 8°36′54″E |
| Highest point | Mont Blanc |
| Shares border with | Alpine foothills |
| Made from material | igneous rock, flysch, molasse, metamorphic rock, sedimentary rock |
| Time period | Oligocene, Tertiary |
| Has cause | Alpine orogeny |
| Webcam page URL | http://www.muenchen.de/sehenswuerdigkeiten/webcam.html |
| Depicted by | The Alps |
| Geography of topic | geography of the Alps |
| Category for the view of the item | Category:Views of Alps from Ain, Category:Views of Lake Geneva and the Alps from Lausanne |
Alps (/ælps/)[a] sandima kau'a kura kuru zauro farak suro Europe bewo,
Arch alpine ye də Nice lan cizə Trieste ro saadəna kəla Adriatic yen kuru Vienna do badiyaram Pannonian Basin ye lan. Kawu-adə saa miliyon mewun saminlan fəlangzana loktu shi Africa-a Eurasia-adə kəltanadən. Zauro ganatə do awo wakazəna dəye səkə kawu suro njiye dəga cizəna kuru suro kau kura kura yen fəlejin misallo Mont Blanc a Matterhorn a. Nasha Alpinebedə suronzən sami 82 mbeji shidoni mita 4,000 (13,000 ft) kozəna. Nəm kuruwu-a nəm kura-a nashadəyedə yanawu Europebe-a lejin; suro kauyen, nəmngəwu njiye zauro gadejin kuru yanawu dunyabedə nasha gade-gade.
Kawudo Mont-Blanc ye də Tête du Vuargne lan turin bəla Verchaix ye lan, Haute-Savoie lan, Faransa lan Shi Mont Blanc dǝ, shima cidi kura Alps ye dǝwo Shaida kəla amsoye suro Alpsben napsanadə zaman Palaeolithicro waltəyin. Kam do ne mumified gultin də ("Ötzi"), shi do ne saa 5,000 sətana də, kəla glacier yen kalangai Austria-Italy ye lan saa 1991 lan təbandəna.[1] Karnu kən 6me BCyedən, ada Celtic La Tèneyedə zauro tuwondəna. Hannibal də Alps'a kəmowun'a farzəna, kuru Romans də nadən naptəramza mbeji. Suro saa 1800 yen, Napoleon ye soja'a 40,000'a kəla kauye fal farzəna. Karnu kən 18me-a kən 19me-adə ilmuwu alagəwabe-a, ruwotəmaso-a, kuru kisandiwuso-a ngəwuzana, taganasmaro, Romanticistsdə, ngawodən Golden Age of Alpinismdə ngawodən sa am kau kəltamasodə sami Alpsbedəro kəmba badizanadən.
Nasha Alpinebedə ada duno'a mbeji. Kundowa adabe jili bareso, cheese tandoso, kuru kəska cidatəsodə kuwami yaye bəladiya Alpineben fuwuzayin. Attəson yayi, cidaram bəladəriyedə badiyaram karnu kən 20th yedən wuratə badiwono kuru ngawo kəriwu dunyabe kən indimiyen taidazə tartəgəna, dareram karnudəyen cidaram kuraro wallono. Biskewa Olympicbe zaman binəmyedə Swiss-a, Faransa-a, Italy-a, Austria-a, Jamus-a lan tədin. Saa 2010 lan, nashadə fato am miliyon 14 ye kuru am miliyon 120 saa woson ziyara sadin.[2]
Etymology-a kuru nasha-a Kuru wune: Albion § Ilmu asalbe
"Alp" də shima pasture do kəla cidiyen kuruwuro suro zaman kəndawuyen bas tədinma. Nguwusoro suronzən njim kura-a na ibadabe sənana-a mbeji (na allan Alpe Bardughè suro Ticinoben). Kalima Nasarabe Alpsdə Latin Alpeslan kedo.
Kalima Latinbe Alpesdə waneye adjective albus[3] ("bul") lan kedo, au waneye ila kamu Greekbe Alphito lan kedo, shidoni sunzə alphita'a leyatadə, "flour bəl"; alphos, kasuwa bǝl sǝnana; kuru darerammo kalima Proto-Indo-Europebe *albhósdə. Adǝgai lan, awo kǝmaduwuye Alpheus dǝ shiye suro Greek alphos yen gowotǝ kuru ma’ananzǝ bǝl.[7]
Suro sharhinzə kəla Aeneid of Virgil yen, dareram karnu kən diyaume Maurus Servius Honoratus ye wono kəla kau kura samma Celts ye Alpes lan bowozayin.[8]
Futu kitawu Oxfordbe Nasarabe fəlezənadə, Latin Alpesdə waneye kalima kawu Indo-Europebe *alb "hill" lan gowotə; "Albania" də shima awo gade. Albania, su nasha do lardə Albania lan notəna də, su nasha kauye kada Europe lan faidatin.
Loktu Romanyen, "Albania" də su gədi Caucasusye, amma təlamma Nasarayen "Albania" (au "Albany") də yimlan su Scotlandyero faidatin,[9] amma waneye kalima Latinye albus lan gowotə,[6] laununzə bəl.
Təlamma zamanben kalma alp, alm, albe au alpedə shima kəmbu kəmbube nasha alpinebe cidiya glaciersben, samidə gənyi.[10]
Alp də shima pasture kəla kauye kuruwu, musamman maro karəngə au sami kəskaye lan, na do fe'a dabbawa gade'a kəmburo gozayin loktu kəndawuyen kuru na do njim kura'a hay barns'a tuwondin, loktu laan hamlets sənana. Adə nankaro, kalma "the Alps" də, kəla kauyen, su kalkal gənyi.[11][12] Kalima do kəla kauye də lardə-a təlam-a lan gadejin: kalimawa alamanna Horn-a, Kogel-a, Kopf-a, Gipfel-a, Spitze-a, Stock-a, Berg-a də nasha təlam Germanye lan faidatin; Mont-a, Pic-a, Tête-a, Pointe-a, Dent-a, Roche-a, Aiguille-a nasha təlamma Faransaye manazandən; kuru Monte-a, Picco-a, Corno-a, Punta-a, Pizzo-a, au Cima-a nasha təlam Italian manazayinlan.[13]
Ilmu cidiye Hawar kura: Geography Alpsbe
Alps də arc lan France lan səta fəte lan səta Slovenia ro saadəna gədi lan, kuru Monaco lan səta anəm lan Germany ro saadəna yala lan. Alps də shima cidi do Europe dawuye dəwo 800 km (500 mi) arc (lai kərrata) gədi lan səta fətero saadəna kuru nəm faraknzə 200 km (120 mi) ro saadəna. Datə sami kauyedə shima 2.5 km (1.6 mi).[14] Range də Mediterranean Sea lan səta yala Po basin ye lan səta, France lan səta Grenoble lan səta, kuru gədiro səta dawu a.
