Sosial problem
Sosial problemlər və ya ictimai problemlər — insana birbaşa və ya dolayısı ilə təsir edən, cəmiyyətin əhəmiyyətli bir hissəsinin fikrincə kifayət qədər ciddi olan və aradan qaldırılması üçün kollektiv səylər tələb edən məsələ və vəziyyətlərdir.[1][2]
Sosial problemlərin növləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Sosial problemlərin konkret siyahısı müxtəlif zamanlarda və müxtəlif cəmiyyətlərdə fərqlənir, eyni zamanda onların qavranılması və təqdimatı üzrə diskurs zamanla dəyişir.[3].
Müxtəlif ölkələrdə aktual olan sosial problemlər aşağıdakılardır:[4]:
- Yoxsulluq və sosial bərabərsizlik;
- Alkoqolizm və narkomaniya;
- Cinayətkarlıq;
- Tənhalıq;
- Sosial kimsəsizlik;
- Əhalinin sağlamlıq vəziyyəti, xüsusilə HİV/QİÇS və zöhrəvi xəstəliklərin yayılması.
Anlayışın yaranması
[redaktə | vikimətni redaktə et]"Sosial problem" ifadəsi Qərbi Avropa cəmiyyətində XIX əsrin əvvəllərində meydana gəlmiş və ilkin olaraq yalnız bir konkret problemi — sərvətin qeyri-bərabər paylanmasını ifadə etmək üçün istifadə edilmişdir.[5].
XIX əsrə qədər bərabərsizlik cəmiyyətin və hakimiyyətin diqqətini yalnız yoxsulluğa əsaslanan acınacaqlı vəziyyətə görə yaranan mərhəmət hissi və ya cinayətkarlıq qorxusuna görə cəlb edirdi. Avropada kasıblara kömək işi ilə əsasən kilsə məşğul olurdu. Lakin bu iş dünyəvi hakimiyyətin əlinə keçdikdə, anlayış kökündən dəyişdi; dövlət yalnız iş qabiliyyəti olmayanları (şikəstlər, qocalar) yardıma layiq hesab edirdi. İşləmək qabiliyyəti olub iş tapmayanlar isə yardım edilməməli olan yeni və böyük bir təbəqəni formalaşdırdı.[6].
XIX əsrdən etibarən yoxsulluq artıq fərdi bir bədbəxtlik deyil, şəhərlərdə cəmləşmiş işçi kütlələrini əhatə edən xroniki və inkişaf edən bir bəla kimi qəbul edilməyə başlandı. Bu yanaşma, sosialist ideyaların inkişafı ilə birlikdə qanunvericilik və ictimai rəydə "sosial məsələyə" münasibətdə əsaslı dönüş yaratmışdır.[6]
Tədqiqat yanaşmaları
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Sosial patologiya yanaşması;
- Sosial problemlərə ənənəvi sosioloji yanaşmalar:
- Sosial dezorqanizasiya yanaşması;
- Funksionalist yanaşma;
- Sosial problemlər sosiologiyasında alternativ istiqamətlər:
- Obyektivist yanaşmalar;
- Konstruksionist yanaşma.[5]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑
- Reber, A., redaktorОксфордский толковый словарь по психологии (rus). 2002. 10 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 may 2026.
- Jmurov, V. A. Большая энциклопедия по психиатрии (rus) (2-ci nəşr). 2012. 10 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 may 2026.
- ↑ Averin, Yuri Petroviç. "Постановка исследовательской проблемы" (rus). 4 oktyabr 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 may 2026.
- ↑ Boyko, O. V. "Репрезентация социальных проблем в российской прессе 90-х годов". Социологические исследования (rus) (8). 2002: 120–128.
- ↑ Zarubina, Y. N.; Serova, E. A. "Социальные проблемы современного общества" (PDF) (rus). 20 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 23 dekabr 2021.
- 1 2 Yasaveyev, I. G. "«Социальная проблема» в социологическом лексиконе". Социальная реальность (rus) (6). 2006: 101–117.
- 1 2 Бедность. Брокгауз-Ефрон Энциклопедический Словарь (rus).
Ədəbiyyat siyahısı
[redaktə | vikimətni redaktə et]- rus dilində
- Бест Дж. Конструкционистский подход к исследованию социальных проблем // Контексты современности–II: Хрестоматия. Сост. и общ. ред. С. А. Ерофеева. Казань: Изд-во Каз. ун-та, 2001. С. 164—175
- Блумер Г. Социальные проблемы как коллективное поведение // Контексты современности–II: Хрестоматия. Сост. и общ. ред. С. А. Ерофеева. Казань: Изд-во Каз. ун-та, 2001. С. 150—159
- Богданова Е. А. Конструирование проблемы защиты прав потребителей // Рубеж. 2003. №18.
- Богомягкова Е. С. Социология социальных проблем: современное состояние и перспективы развития // Журнал социологии и социальной антропологии. 2015. Т. XVIII. №3 (80). С. 39 – 55.
- Здравомыслова Е. А. От социальной проблемы к коллективному действию: правозащитная организация «Солдатские матери» // Общественные движения в современной России: от социальной проблемы к коллективному действию. М.: Институт социологии РАН, 1999.
- Истина в свободном доступе. Краткое описание нашей социальной проблематики.
- Климов И. А. Деньги вместо льгот: о социальной предыстории одной реформы // Социальная реальность. 2006. № 2. С. 7-25.
- Ленуар Р. Предмет социологии и социальная проблема // Ленуар Р., Мерлье Д., Пэнто Л., Шампань П. Начала практической социологии. СПб.: Алетейя, 2001.
- Минина В. Н. Социология социальных проблем: аналитический обзор основных концепций. // Журнал социологии и социальной антропологии. 1998. Т. 1. Вып. 3.
- Полач Д. Социальные проблемы с конструкционистской точки зрения // Журнал исследований социальной политики. 2010. Т. 8. № 1. С. 7—12
- Попов, Н. П. Главные социальные проблемы России последнего десятилетия // Мир измерений. 2010. № 3. 56—62. (копия)
- Симонова Т. М. Интегративный подход к исследованию социальных проблем // Журнал социологии и социальной антропологии. 2009. Том XII. № 1. С. 66—74
- Симпура Ю., Еремичева Г. В. Грязь: символические и практические измерения социальных проблем в Санкт-Петербурге // Мир России. 1995. Т. 4. № 2. С. 179-189.
- Симпура Ю., Еремичева Г. В. От грязи к преступности: динамика восприятия социальных проблем населением Санкт-Петербурга // Мир России. 1997. Т. 6. № 2. С. 163-182
- Спектор М., Китсьюз Дж. Конструирование социальных проблем // Контексты современности–II: Хрестоматия. Сост. и общ. ред. С. А. Ерофеева. Казань: Изд-во Каз. ун-та, 2001. С. 160—163
- Фуллер Р., Майерс Р. Стадии социальной проблемы // Контексты современности – II: Хрестоматия. Сост. и общ. ред. С. А. Ерофеева. Казань: Изд-во Каз. ун-та, 2001. С. 138—141
- Хилгартнер С., Боск Ч. Л. Рост и упадок социальных проблем: концепция публичных арен // Средства массовой коммуникации и социальные проблемы: Хрестоматия. / Сост. И. Г. Ясавеев. — Казань: Изд-во Каз. ун-та, 2000. С. 18-53. (перепечатано в «Социальная реальность». 2008. № 2. С. 73—94)
- digər dillərdə
- Berger R. J. Fathoming the Holocaust: A Social Problem Approach. Hawthorne, 2002.
- Best J. But Seriously Folks: The Limitations of the Strict Constructionist Interpretation of Social Problems // Challenges and Choices: Constructionist Perspectives on Social Problems // Holstein, J.A., Miller, G. (eds.). Hawthorne, 2003.
- Best J. Theoretical Issues in the Study of Social Problems and Deviance // Handbook of Social Problems: A Comparative International Perspective / Ritzer G. (ed.). Thousand Oaks, 2004.
- Contemporary Social Problems / Мегton R. K., Nisbet R. (eds.), 2nd ed., N.Y., 1966.
- Fuller R. C., Myers R. R. Some Aspects of a Theory of Social Problems // American Sociological Review[ing.], 1941a, Vol. 6, February.
- Fuller R. C., Myers R. R. The Natural History of a Social Problem // American Sociological Review[ing.], 1941b, Vol. 6, June.
- Gгeen A. W. Social Problems: Arena of Conflict, N.Y., 1975.
- Gusfield J. R. Theories and Hobgoblins // Society for the Study of Social Problems Newsletter. 1985. Vol 17 (Fall).
- Lagerspetz M. Constructing Post-communism. A Study in the Estonian Social Problems Discourse. Turku, 1996.
- Lemert E. Social Pathology: A Systematic Approach to the Theory of Sociopathic Behavior, N.Y, 1951
- Lagerspitz M. (ed.). Social problems in newspapers. Helsinki: Nordic Council for Alcohol and Drug Research, 1994.
- Lombroso С. L'Uomo Delinquente, Milan, 1876
- Loseke D. R. Thinking About Social Problems: An Introduction to Constructionist Perspectives. Hawthorne, 2003.
- Manning N. Constructing Social Problems // Social Problems and Welfare Ideology / Manning, N. (ed.). Aldershot, 1985.
- Smith S. The Organic Analogy // The Study of Social Problems / Rubington, E., Weinberg, M.S. (eds.). N.Y. Oxford, 2003.
- Spector М., Kitsuse, J.I. Constructing Social Problems. Menlo Park, 1977.
- Sсһwartz H. On the Origin of the Phrase «Social Problems» // Social Problems. Vol. 44, N 2, May 1997.
- Study of Social Problems: Six Perspectives / Rubington E., Weinberg M.S. (eds.). N.Y. Oxford, 1989.
- Study of Social Problems: Seven Perspectives / Rubington E., Weinberg M.S. (eds.). N.Y. Oxford, 2003.
