Acuèlh
Lutz sus...
L’apartheid foguèt una politica de segregacion raciala qu’es estada en vigor entre 1948 e 1990 en Sud-Africa e Namibia (alara jos tutèla sud-africana). Aqueste mot foguèt prononciat per lo primièr còp dins un discors de Jan Smuts, primièr Ministre d’Africa del Sud. Lo tèrme significa «separacion» en afrikaans e neerlandés mas es estat adoptat per gaireben totas las lengas per exprimir una situacion de discriminacion raciala.
La segregacion raciala comencèt durant lo colonialisme, mas l’oficializacion de l’apartheid comencèt après las eleccions generalas de 1948. La nòva legislacion classificava los abitants en grops racials (blancs, negres, coloured e indians) e las zònas residencialas foguèron segregadas per de transferiments forçats de populacion. Los abitants negres foguèron despossedits de la ciutadanetat e transferits dins un dels 10 territòris tribals autonòms diches bantostans, que quatre venguèron d’estats "independents". Lo govèrn segreguèt l’educacion, la santat e d’autres servicis publics, e reservèt per los blancs los de melhora qualitat e pels negres los piègers.
L’apartheid encontrèt una resisténcia intèrna considerabla. Lo govèrn respondiguèt a las protèstas e rebellions en illegalizant l’oposicion, e per una fòrta repression e en empresonant los líders anti-apartheid mai significatius, coma Nelson Mandela. Las reformas promogudas dins los ans 1980 capitèron pas d’estofar l’oposicion, e en 1990 lo president Frederik Willem de Klerk comencèt las negociacions per metre fin al sistèma. En 1994 i aguèt d'eleccions multiracialas per sufragi universal que ganhèt lo Congrès Nacional African de Nelson Mandela.
O sabiatz?
- Un aristocrata d'Auvèrnhe, Gilbèrt dau Motier de La Faieta (imatge), foguèt un general dins las doas revolucions americana e francesa.
- Lo lògo de l’OGC Niça pòrta en occitan Despì 1904 solament despuèi 2013.
- L’Encyclopaedia occitanica es pas una enciclopèdia.
- Lo grop de death metal Gojira que s’aperava Godzilla a sa creacion a Ondres, en Gasconha.
- Argentina a quatre noms egalament oficials: Nacion argentina, Províncias unidas del Riu de la Plata, Republica argentina e Confederacion argentina.
- D'un biais indirèct, la vila de Marselha auriá donat son nom a l’ouzo.
- L’estau de la comuna d’Embèrt z-es redond.
Nòvas
- 19 de julhet de 2026: l’agenés Amalric Lapòrta se ganha la copa del mond de fotbòl amb la seleccion d’Espanha. (imatge)
- 13 de junh: l’aubanhenc Pacôme Dadiet se ganha lo campionat d’NBA amb los Knicks de Nòva Iòrc.
- 7 de junh: la marselhesa Lucie Granier e la peçaguesa Lylou Borg se guanhan la liga de las campionas d’andball damb lo Metz Handball entraïnat preu bordalés Emmanuel Mayonnade.
- 24 de mai: Romuald Wadagni ven president de Benin.
- 23 de mai: l’Union Bordèu Begla se guanha preu dusau còp la Copa d’Euròpa deus Campions de rugbi de XV.
- 22 de mai: lo Club de Rugbi de Montpelhièr Erau se ganha pel tresen còp la Challenge Cup europèa de rugbi de XV.
- 12 de mai: Rhun ap Iorwerth es elegit primièr ministre de Galas.
- 9 de mai: Péter Magyar es elegit primièr ministre d'Ongria.
- 8 de mai: Laura Fernández ven presidenta de Còsta Rica.
- 4 de mai: Gilles Giovannangeli ven president de l'executiu de Corsega.
- 13 d'abril: Beinir Johannesen es elegit primièr ministre de las Illas Feròe.
- 12 d'abril: Nîzar Amêdî ven president d'Irac.
- 10 d'abril: Min Aung Hlaing ven president de Birmania.
- 7 d'abril: Tô Lâm es elegit president de Vietnam.
- 4 d'abril: Albulena Haxhiu ven presidenta interimària de Cossòva.
- 1èr d'abril: Alice Mina e Vladimiro Selva venon capitanis regents de Sant Marin.
- 10 e 13 de març: l’esquiaire occitan Arthur Bauchet se ganha doas medalhas d’aur als Jòcs paralimpics d'ivèrn de Milan e Cortina.
- 23 de febrièr: morís a Manòsca l'escrivan e istorian occitan Glaudi Barsotti.
- 18 de febrièr: José María Balcázar es elegit president interimari de Peró.
- 7 de heurèr de 2026: a la fin deu mandat deu Conselh presidenciau de transicion a Haití, Alix Didier Fils-Aimé ven president interimari.
- 25 de genièr: morís a Sant Africa l'escrivana e cantaira occitana Maria Roanet.
- 3 de genièr: los Estats Units d'America atacan Veneçuèla e capturan lo president Maduro.
- 2 de genièr : Ciutat de La Patz ven la capitala de la Guinèa Eqüatoriala.
- 1 de genièr : Guy Parmelin ven tornar president de Soïssa; Bulgaria rejonh la zona de l’èuro.
| Meta-Wiki Coordinacion de totes los projèctes* |
Wikiccionari Diccionari universal |
Wikinews Actualitats liuras* | |||||
| Wikilibres Ensemble de tèxtes pedagogics |
Wikiquote Recuèlh de citacions* |
Wikisource Bibliotèca universala | |||||
| Wikiversitat Comunautat pedagogica dobèrta* |
Wikispecies Inventari del vivent* |
Wikimedia Commons Banca de donadas multimèdia* |
*Projècte sens version en occitan o parcialament traduit
