Acuèlh
Lutz sus...
La fisica es la sciéncia naturala qu'estudia lei proprietats fondamentalas de la matèria e de l'espaci temps. Son nom vèn d'un mòt grèc liat a l'explicacion e a la significacion dei causas de la natura. Vengut fòrça rar après la fin de l'Empèri Roman, lo mòt « fisica » venguèt tornarmai popular a partir dau sègle XVII per designar la sciéncia novèla pertocant lo movement dei còrs e dei proprietats dei materiaus. Aquela sciéncia se desvolopa gràcias a l'utilizacion d'un metòde scientific per desvolopar de modèls validats o non per la realizacion d'experiéncias.
La fisica es donc un dei domenis scientifics modèrns pus vièlh de l'Istòria umana. Au començament dau sègle XXI, èra devesida entre divèrsei teorias centralas (relativitat, mecanica quantica...) e disciplinas especializadas (fisica dei particulas, fisica atomica, optica...). Pasmens, per mescla ambé d'autrei disciplinas scientificas, la fisica a tanben donat naissança a de camps interdisciplinaris grands coma la quimia fisica o la biofisica. Gràcias a sei relacions ambé d'autrei disciplinas scientificas, la fisica a tanben un nombre grand d'aplicacions tecnologicas dins la vida quotidiana.
O sabiatz?
- Un aristocrata d'Auvèrnhe, Gilbèrt dau Motier de La Faieta (imatge), foguèt un general dins las doas revolucions americana e francesa.
- Lo lògo de l’OGC Niça pòrta en occitan Despì 1904 solament despuèi 2013.
- L’Encyclopaedia occitanica es pas una enciclopèdia.
- Lo grop de death metal Gojira que s’aperava Godzilla a sa creacion a Ondres, en Gasconha.
- Argentina a quatre noms egalament oficials: Nacion argentina, Províncias unidas del Riu de la Plata, Republica argentina e Confederacion argentina.
- D'un biais indirèct, la vila de Marselha auriá donat son nom a l’ouzo.
- L’estau de la comuna d’Embèrt z-es redond.
Nòvas
- 13 de junh de 2026: l’aubanhenc Pacôme Dadiet se ganha lo campionat d’NBA amb los Knicks de Nòva Iòrc. (imatge)
- 7 de junh: la marselhesa Lucie Granier e la peçaguesa Lylou Borg se guanhan la liga de las campionas d’andball damb lo Metz Handball entraïnat preu bordalés Emmanuel Mayonnade.
- 24 de mai: Romuald Wadagni ven president de Benin.
- 23 de mai: l’Union Bordèu Begla se guanha preu dusau còp la Copa d’Euròpa deus Campions de rugbi de XV.
- 22 de mai: lo Club de Rugbi de Montpelhièr Erau se ganha pel tresen còp la Challenge Cup europèa de rugbi de XV.
- 12 de mai: Rhun ap Iorwerth es elegit primièr ministre de Galas.
- 9 de mai: Péter Magyar es elegit primièr ministre d'Ongria.
- 8 de mai: Laura Fernández ven presidenta de Còsta Rica.
- 4 de mai: Gilles Giovannangeli ven president de l'executiu de Corsega.
- 13 d'abril: Beinir Johannesen es elegit primièr ministre de las Illas Feròe.
- 12 d'abril: Nîzar Amêdî ven president d'Irac.
- 10 d'abril: Min Aung Hlaing ven president de Birmania.
- 7 d'abril: Tô Lâm es elegit president de Vietnam.
- 4 d'abril: Albulena Haxhiu ven presidenta interimària de Cossòva.
- 1èr d'abril: Alice Mina e Vladimiro Selva venon capitanis regents de Sant Marin.
- 10 e 13 de març: l’esquiaire occitan Arthur Bauchet se ganha doas medalhas d’aur als Jòcs paralimpics d'ivèrn de Milan e Cortina.
- 23 de febrièr: morís a Manòsca l'escrivan e istorian occitan Glaudi Barsotti.
- 18 de febrièr: José María Balcázar es elegit president interimari de Peró.
- 7 de heurèr de 2026: a la fin deu mandat deu Conselh presidenciau de transicion a Haití, Alix Didier Fils-Aimé ven president interimari.
- 25 de genièr: morís a Sant Africa l'escrivana e cantaira occitana Maria Roanet.
- 3 de genièr: los Estats Units d'America atacan Veneçuèla e capturan lo president Maduro.
- 2 de genièr : Ciutat de La Patz ven la capitala de la Guinèa Eqüatoriala.
- 1 de genièr : Guy Parmelin ven tornar president de Soïssa; Bulgaria rejonh la zona de l’èuro.
| Meta-Wiki Coordinacion de totes los projèctes* |
Wikiccionari Diccionari universal |
Wikinews Actualitats liuras* | |||||
| Wikilibres Ensemble de tèxtes pedagogics |
Wikiquote Recuèlh de citacions* |
Wikisource Bibliotèca universala | |||||
| Wikiversitat Comunautat pedagogica dobèrta* |
Wikispecies Inventari del vivent* |
Wikimedia Commons Banca de donadas multimèdia* |
*Projècte sens version en occitan o parcialament traduit
