Ekskluzywny atol

Image
Nauru , ekskluzywny atol

Ekskluzywny atol ma wszystkie cechy typowego atolu , na przykład pas rafy i pozostałości centralnej laguny , które są jednak znacznie powyżej dzisiejszego poziomu morza. Ekskluzywne atole są początkowo „zwykłymi” atolami, które wznoszą się nad powierzchnią morza po uformowaniu się rafy. Powodem tego wypiętrzenia jest ponowne odrodzenie tektoniczne lub wulkaniczneZajęcia. Z reguły centralna laguna atolu wysycha, zamula się, a rośliny osiadają z czasem. Na niektórych wyspach na poziomie morza ponownie uformowała się rafa koralowa. Ekskluzywne atole często mają obfite złoża fosforanów, które pochodzą z osadzania guana przez ptaki morskie.

Francuski termin określający ekskluzywny atol to makatea , w anglo-amerykańskim obszarze językowym jest on określany jako wyspa rafy podwyższonej lub wyspa makatea . Makatea to stare polinezyjskie słowo, które oznacza „biały kamień” ( wapień ). Nazwa odnosi się również do wyspy na archipelagu Tuamotu , ekskluzywnego atolu.

Powstanie

Image
To zdjęcie lotnicze Navassy wyraźnie pokazuje dawną krawędź rafy całkowicie uniesioną z wody i zamuloną lagunę (u góry po prawej)

James Cook już myślał o ich stworzeniu:

„Zauważyliśmy potężne skały koralowe wystające piętnaście stóp z wody. Zwierzęta koralowe nie mogą przedostać się przez wodę. Więc jak zostały podniesione, czy przez trzęsienie ziemi, czy w inny sposób, nie mogę się zdecydować.

- James Cook : Podróże Cooka po świecie - relacja na podstawie jego pamiętników, Lipsk 1966, s. 244

O ile dzisiaj wiemy, możliwe mechanizmy podnoszenia atoli to:

  • odrodzenie aktywności wulkanicznej
  • wypaczenie skorupy oceanicznej spowodowane obciążeniem w wyniku formowania się nowych budowli wulkanicznych
  • wypiętrzenie na dużą skalę z powodu obecności pióropusza płaszcza
  • podniesienie na dużą skalę poprzez procesy tektoniczne płyt.

Przyczyna wzniesienia jest w niektórych przypadkach kontrowersyjna, na przykład w przypadku ekskluzywnych atoli archipelagu Cooka .

Atole powstają w wodach tropikalnych przez wzrost rafy koralowej wokół powierzchni podmorskiego wulkanu. Po zakończeniu aktywności wulkanicznej góra wulkaniczna powoli zapada się z powodu braku penetrującej magmy i własnego ciężaru, ale także z powodu zapadania się skorupy oceanicznej w wyniku dryfu tektonicznego płyt . Jednocześnie ulega erozji, aż nad powierzchnią wody widoczny jest sam obrzeże rafy, które stale rośnie. Jednak w niektórych przypadkach aktywność wulkaniczna wznawia się i przenikanie mas magmowych podnosi atol.

Elewacja spowodowana tzw. ugięciem litosfery jest również związana z procesami wulkanicznymi . Skorupa oceaniczna, cienka w porównaniu ze skorupą kontynentalną , reaguje dwojako, gdy jest obciążona nowo powstałym kompleksem wulkanicznym: depresja w bezpośrednim sąsiedztwie wulkanu i – jako kompensacja – wybrzuszenie w pewnej odległości. Dobrym przykładem tego procesu są Hawaje . Może się zdarzyć, że istniejące atole koralowe w tym promieniu uniosą się nad powierzchnię morza. Takie procesy można zaobserwować zwłaszcza w stosunkowo młodych wulkanach, które mają mniej niż 2 miliony lat. Przykład: masa wulkanu, który utworzył wyspę Pitcairn 900 000 lat temu, spowodowała wypiętrzenie wyspy Henderson, 200 km na północny wschód . Proces ten zakłada się również dla wysp 'Ātiu, Ma'uke i Miti'āro na archipelagu Cooka.

Innym procesem, który może prowadzić do wypiętrzenia dużych obszarów skorupy oceanicznej, jest wielkoskalowy wzrost magmy w pióropuszu lub wyziewie płaszcza . Mówi się, że wypiętrzenie wysp Cooka, Marquesas, Pitcairn i Society wraca do tak zwanego „South Pacific Superswell” (w przybliżeniu: „South Pacific Large Vault”).

Położenie niektórych atoli wypiętrzonych na krawędziach płyt tektonicznych i w pobliżu stref subdukcji wskazuje, że ich wznoszenie w wyniku procesów wypiętrzania na dużą skalę jest związane z aktywnością tektoniczną płyt.

Przykłady

Indywidualne dowody

  1. ↑ Patrick Vinton Kirch: On the Roads of the Winds - An Archaeological History of the Pacific Islands before European Contact, Berkeley 2000
  2. ^ Łańcuch wulkaniczny Cook-Austral , Alain Bonneville, Institut de Physique du Globe de Paris
  3. ↑ Geologia Wysp Cooka , na podstawie: George Szentes: Jaskinie Wysp Cooka , The British Caver Vol. 127, 2005
  4. ↑ C. Chauvel, W. McDonough, G. Guille, R. Maury, R. Duncan: Kontrastowanie starego i młodego wulkanizmu na wyspie Rurutu, łańcuch Austral . W: Geologia chemiczna, tom 139, 25 czerwca 1997, s. 125-143, ISSN  0009-2541
  5. ^ T. Spencer: Wyspy Pitcairn, Południowy Ocean Spokojny: płyty tektoniczne i konteksty klimatyczne. W: Biological Journal of the Linnean Society, Vol. 56 (1-2), wrzesień 1995, s. 13-42
  6. ↑ Gerhard H. Eisbacher: Wprowadzenie do Tektoniki . Wydanie I. Ferdinand Enke Verlag, Stuttgart 1991, ISBN 3-432-99251-3 .
  7. ^ T. Spencer i TG Benton: Struktura, topografia i roślinność: znaczenie wysp rafowych. W: Biological Journal of the Linnean Society, Vol. 56 (1-2), wrzesień 1995, s. 11
  8. ^ Steve G. Blake: Późna czwartorzędowa historia wyspy Henderson, Pitcairn Group. W: Biological Journal of the Linnean Society, Vol. 56 (1-2), wrzesień 1995, s. 43-62
  9. ^ R. Stoddard, CD Woodroffe, T. Spencer: Mauke, Mitiaro i Atiu: Geomorfologia wysp Makatea w południowych Cooks. W: Biuletyn Badawczy Atolu nr. 341, National Museum of Natural History, Smithsonian Institution, Waszyngton DC, wrzesień 1990, s. 2-62
  10. ↑ Carol A. Stein i Seth Stein: The Superswell i Darwin Rise: Thermal już nie? , mantleplumes.org